Menu

Healthy Cities

สานพลังสุขภาวะ ปรับย่าน เพื่อเปลี่ยนเมืองให้อยู่ดี

28/04/2026

ในโลกเมืองสมัยใหม่ สุขภาวะไม่ได้ขึ้นอยู่กับวินัยส่วนบุคคลเพียงอย่างเดียว แต่ถูกกำหนดโดยโครงสร้างของเมืองที่มีผลต่อวิถีชีวิตในแต่ละวัน หากสภาพแวดล้อมไม่เอื้อ สุขภาวะที่ดีก็เกิดขึ้นได้ยาก เมืองจึงเป็น “ตัวแปรสำคัญ” ของคุณภาพชีวิต ในมุมนี้ แนวคิด “ย่านอยู่ดี” ของ ศูนย์ออกแบบและพัฒนาเมือง (UDDC) เสนอให้เริ่มเปลี่ยนจากระดับย่านที่ใกล้ตัว ผ่านการพัฒนาพื้นที่ที่เดินได้ เข้าถึงได้ และเชื่อมโยงกิจกรรมในชีวิตประจำวัน พร้อมเปิดโอกาสให้ผู้คนมีส่วนร่วมในการออกแบบและขับเคลื่อนกิจกรรมของตนเอง เพื่อให้สุขภาวะเกิดขึ้นได้จริงทั้งในมิติร่างกาย จิตใจ และความสัมพันธ์ของคนในชุมชน The Urbanis ชวนมองการพัฒนาเมืองผ่านเลนส์ของ “ย่าน” ในฐานะพื้นที่ที่เชื่อมโยงโครงสร้างเมืองเข้ากับชีวิตประจำวันของผู้คนอย่างเป็นรูปธรรม เพื่อสำรวจว่าโครงสร้างที่ดูเหมือนห่างไกลอย่างผังเมือง การคมนาคม หรือพื้นที่สาธารณะ จะสามารถเปลี่ยนเป็น “โอกาส” ในการสร้างสุขภาวะได้อย่างไร ผ่านการออกแบบที่เข้าใจพฤติกรรมและความต้องการของคนจริง ๆ ในพื้นที่ พร้อมตั้งคำถามกลับไปยังการพัฒนาเมืองในภาพใหญ่ ว่าเมืองแบบไหนกันแน่ที่ไม่ได้เพียงทำให้เราอยู่ได้ แต่ทำให้เราอยากออกมาใช้ชีวิต เชื่อมโยงกับผู้คน และรู้สึกเป็นส่วนหนึ่งของเมืองนั้นในทุก ๆ วัน “ย่านอยู่ดี” เมืองที่ออกแบบชีวิต ไม่ใช่แค่การอยู่อาศัย ในโลกเมืองสมัยใหม่ สุขภาพของผู้คนไม่ได้ขึ้นอยู่กับวินัยส่วนบุคคลเพียงแค่อย่างเดียว แต่มันถูกกำหนดด้วย “สภาพแวดล้อมของเมือง” อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ เมืองไม่ใช่แค่สถานที่สำหรับอยู่อาศัย หากแต่เป็นพื้นที่ของการใช้ชีวิต การเดินทาง การทำงาน […]

ไขโจทย์สุขภาวะเมืองสุขุมวิทใต้ : ย่านอยู่ดีเริ่มต้นจากพื้นที่ใกล้บ้าน

26/03/2026

พื้นที่เมืองมีบทบาทสำคัญในการกำหนดว่าเราจะอยู่อย่างไร กินอย่างไร เดินทางอย่างไร ทำงานอย่างไร หรือใช้ชีวิตอย่างไร สภาพแวดล้อมเมืองจึงส่งผลต่อพฤติกรรมการใช้ชีวิตของคนเมือง ดังนั้น “การสร้างเสริมสุขภาวะที่ดี จึงต้องเริ่มต้นจากพื้นที่เมือง” จากการศึกษาและพัฒนากรอบแนวคิดย่านอยู่ดี จึงมองเมืองในฐานะสภาพแวดล้อมที่ส่งผลต่อพฤติกรรมการใช้ชีวิตและส่งเสริมสุขภาวะ ใน 3 ระดับที่เชื่อมโยงกัน ตั้งแต่ระดับเมือง ย่าน และบุคคล ที่ผสาน “การออกแบบพื้นที่” เข้ากับ “การปรับพฤติกรรม” ผ่านกรอบแนวคิด 3P ได้แก่ (1) Place เปลี่ยนกายภาพเมืองให้น่าอยู่ (2) People เปลี่ยนพฤติกรรม ด้วยการมีกิจกรรมและการมีส่วนร่วม (3) Promotion เปลี่ยนทัศนคติ   ดังนั้น การสร้างสุขภาวะไม่ควรจำกัดอยู่เพียงในระดับเมืองใหญ่ แต่ต้องเริ่มจาก พื้นที่ใกล้บ้านในระดับย่าน ที่ผู้คนสามารถเข้าถึงบริการต่างๆและใช้ชีวิตได้ในทุกวัน ผ่านการออกแบบย่านให้น่าอยู่และเอื้อต่อการใช้ชีวิตประจำวัน ขณะเดียวกัน ต้องมุ่งส่งเสริมการเปลี่ยนแปลงในระดับพฤติกรรมของบุคคล ด้วยหลัก เวชศาสตร์วิถีชีวิต (Lifestyle Medicine) 6 ด้าน ได้แก่ การมีปฏิสัมพันธ์ทางสังคม การมีกิจกรรมทางกาย การหลีกเลี่ยงความเสี่ยง การรับประทานอาหารที่ดี การบริหารจัดการความเครียด และการนอนอย่างมีคุณภาพ […]

ออกแบบย่านอยู่ดี เมืองร้อยเอ็ด: เสียงชุมชนสู่ผังยุทธศาสตร์สุขภาวะเมือง

20/02/2026

จากบทความครั้งก่อน “ไขโจทย์สุขภาวะเมืองร้อยเอ็ด: รากฐานสู่การสร้างย่านอยู่ดี” The Urbanis ได้พาผู้อ่านทำความเข้าใจถึงรากฐานสภาพแวดล้อมของเมือง และพฤติกรรมทางสุขภาวะของชาวเมืองร้อยเอ็ดไปแล้ว  ในบทความนี้ The Urbanis ขอชวนผู้อ่านมาสำรวจศักยภาพและความต้องการของชาวเมืองร้อยเอ็ด สู่ข้อเสนอการสร้างย่านอยู่ดีอย่างเป็นรูปธรรม ผ่านการรับฟังเสียงชาวเมืองจากกระบวนการออกแบบอย่างมีส่วนร่วมที่สะท้อนศักยภาพ ปัญหา และความต้องการของทุกภาคส่วน ต่อยอดสู่การพัฒนาผังยุทธศาสตร์เพื่อเป็นกรอบในการขับเคลื่อน “ย่านอยู่ดี เมืองร้อยเอ็ด” ทั้งในเชิงการปรับเปลี่ยนพื้นที่ทางกายภาพและการส่งเสริมพฤติกรรมสุขภาวะของชาวเมือง ศักยภาพและปัญหาของเมือง   เมืองเก่าร้อยเอ็ดมีต้นทุนที่เข้มแข็งจากการมีนโยบายการพัฒนาที่ต่อเนื่อง ทำให้เมืองมีประสทธิภาพในการบริหารจัดการพื้นที่และโครงสร้างพื้นฐาน ครอบคลุม 6 พื้นที่ศักยภาพ ได้แก่ 1) พื้นที่แหล่งน้ำ จากบึงพลาญชัยและคูเมืองโดยรอบ 2) พื้นที่สีเขียว ใจกลางเมืองเปรียบเสมือนปอดของเมือง 3) พื้นที่วัฒนธรรม ที่ร่วมสมัย มีหอโหวดเป็นแลนด์มาร์คและวัดสำคัญหลายแห่ง 4) พื้นที่ราชการ เป็นศูนย์กลางบริการและสถานศึกษา 5) พื้นที่ถนน ที่เชื่อมโยงเป็นโครงข่ายอย่างครอบคลุม และ 6) พื้นที่รอการพัฒนา ที่ยังไม่ได้ใช้ประโยชน์ซึ่งสามารถต่อยอดได้ในอนาคต  ส่วนด้านปัญหาและจุดอ่อนนั้น  เมืองร้อยเอ็ดยังประสบปัญหาระบบขนส่งสาธารณะที่ไม่ครอบคลุม และมี ปัญหาสิ่งแวดล้อม ทั้งระบบจัดการน้ำเสียรอบบึงพลาญชัยที่ส่งกลิ่นไม่พึงประสงค์ ปัญหาน้ำท่วมซ้ำซากจากระบบระบายน้ำที่ไม่สมบูรณ์ รวมถึงการขาดจุดทิ้งขยะที่ชัดเจนจนเกิดปัญหาขยะตกค้างในแหล่งชุมชน จากความต้องการของชาวเมือง สู่ยุทธศาสตร์ […]

ไขโจทย์สุขภาวะเมืองลำพูน: เมื่อสุขภาวะที่ดีเริ่มได้จากย่านที่อยู่ดี

13/02/2026

เมืองลำพูน “เมืองเก่าที่ยังคงมีชีวิต” โดดเด่นด้วยเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรม  ประวัติศาสตร์ และภูมิสถาปัตยกรรมที่ยังคงสะท้อนเสน่ห์ของล้านนาไว้ เมืองแห่งนี้ยังคงแสดงให้เห็นถึงการอยู่ร่วมกันระหว่างชุมชนดั้งเดิมและชุมชนใหม่อย่างกลมกลืน พร้อมด้วยศักยภาพด้านเศรษฐกิจ สังคม และโครงสร้างพื้นฐาน ระบบสาธารณูปโภค พื้นที่สีเขียว และเครือข่ายชุมชนที่เข้มแข็ง นอกจากนี้ เมืองยังมีนโยบายและแผนพัฒนาที่มุ่งยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนอย่างต่อเนื่อง ด้วยศักยภาพเหล่านี้ เมืองลำพูนจึงไม่ใช่เพียงเมืองเก่าที่อนุรักษ์อดีตไว้ แต่เป็นเมืองที่พร้อมต่อยอดทุนทางวัฒนธรรมและสิ่งแวดล้อมสู่การสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาวะของผู้คนในทุกมิติ เมืองลำพูนจึงมีความพร้อมในการขับเคลื่อนสู่การเป็น “ย่านอยู่ดี” ที่สนับสนุนให้ผู้คนสามารถใช้ชีวิตได้อย่างมีคุณภาพ และมีสุขภาวะที่ดีในวงกว้าง ในบทความนี้  The Urbanis จะพาทุกท่านมาทำความรู้จัก “เมืองลำพูน” ผ่านการสำรวจสภาพแวดล้อมเมือง ทุนทางวัฒนธรรม พฤติกรรมและสุขภาวะคนเมืองลำพูน ที่สะท้อนโอกาสและความท้าทายในการขับเคลื่อนลำพูนไปสู่ย่านอยู่ดี “ย่านอยู่ดี” ขับเคลื่อนสุขภาวะเมืองลำพูน พื้นที่เมืองมีบทบาทสำคัญในการกำหนดการใช้ชีวิตของคนเมือง สภาพแวดล้อมเมืองย่อมส่งผลต่อพฤติกรรมการใช้ชีวิตของคนเมือง ดังนั้น การเสริมสร้างสุขภาวะที่ดีจึงต้องเริ่มต้นจากพื้นที่เมืองที่ดี จากการศึกษาและพัฒนากรอบแนวคิด “ย่านอยู่ดี” ประกอบด้วย (1) Place การเปลี่ยนกายภาพด้วยการออกแบบพัฒนาพื้นที่เมือง (2) People การเปลี่ยนพฤติกรรมด้วยการสร้างการมีส่วนร่วมและกิจกรรม และ (3) Promotion การเปลี่ยนทัศนคติด้วยการมองว่าเมืองในฐานะของสภาพแวดล้อมที่ส่งผลต่อพฤติกรรมการใช้ชีวิต ซึ่งมีผลกระทบต่อพื้นที่ 3 ระดับ ตั้งแต่ระดับเมือง ย่าน และระดับบุคคล […]

ไขโจทย์สุขภาวะเมืองร้อยเอ็ด: รากฐานสู่การสร้างย่านอยู่ดี

10/02/2026

“ร้อยเอ็ด” เมืองแห่งอีสานตอนกลางที่ยังคงไว้ซึ่งอัตลักษณ์และมนต์ขลัง อันสะท้อนอยู่ในร่องรอยของวัฒนธรรมเมืองและความวิจิตรแห่งอาภรณ์สาเกต เมืองร้อยเอ็ดนั้นมีจังหวะชีวิตที่ไม่เร่งรีบแต่กลับเปี่ยมด้วยพลัง และองค์ประกอบในการขับเคลื่อนเมืองให้เป็น “ย่านอยู่ดี” ด้วยความเป็นผู้นำและต้นทุนศักยภาพเชิงพื้นที่ ไม่ว่าจะเป็นสภาพแวดล้อมที่สามารถเดินได้ และกำลังจะเดินดี หรือพื้นที่สีเขียวที่ครอบคลุม และรอคอยการพัฒนา เหล่านี้เป็นพื้นฐานของการสร้างความอยู่ดีเพื่อวิถีชีวิตสุขภาวะของผู้คน กระนั้นเมืองร้อยเอ็ดเองกำลังเผชิญกับความท้าทายใหม่อันเป็นแนวโน้มสำคัญของทุกเมืองในโลก นั่นคือการเข้าสู่สังคมสูงวัย ที่มักพ่วงมากับโรคเสื่อมตามอายุ และโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) ดังนั้นการพัฒนาสภาพแวดล้อมเมืองให้อยู่ดี และมีสุขภาวะจึงถือเป็นการเตรียมความพร้อมต่อความท้าทายสำคัญดังกล่าว The Urbanis จึงต้องการชวนผู้อ่านมาสำรวจสภาพแวดล้อมอันเป็นทั้งต้นทุนและโอกาสของ “เมืองร้อยเอ็ด” ในการยกระดับสุขภาวะที่สอดคล้องไปกับจังหวะวิถีชีวิตของผู้คนในย่าน “ย่านอยู่ดี” ขับเคลื่อนสุขภาวะเมืองร้อยเอ็ด การพัฒนาพื้นที่สุขภาวะ ถือเป็นแนวทางที่มีประสิทธิภาพในการปรับเปลี่ยนสภาพแวดล้อมทางกายภาพ เพื่อนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมที่เอื้อต่อการมีสุขภาพที่ดี แต่ด้วยวิถีชีวิตชาวเมืองที่เร่งรีบ ความเครียดสูง และปัญหาการขาดแคลนหรือความยากลำบากในการเข้าถึงพื้นที่สาธารณะขนาดใหญ่ ส่งผลให้หลายเมืองทั่วโลกหันมาให้ความสำคัญกับการสร้างพื้นที่สุขภาวะในระดับย่านหรือละแวกบ้าน ซึ่งทุกคนสามารถเข้าถึงได้อย่างสะดวกและเท่าเทียมยิ่งขึ้น เป็นการสนับสนุนให้เกิดกิจกรรมทางกายในชีวิตประจำวัน ลดพฤติกรรมเนือยนิ่ง และส่งเสริมให้ชาวเมืองมีสุขภาพกายใจที่ดี ตลอดจนยกระดับคุณภาพชีวิตให้ดียิ่งขึ้น ดังนั้น การมุ่งพัฒนาพื้นที่สุขภาวะในระดับย่านหรือละแวกบ้าน ถูกขับเคลื่อนบนรากฐานของการปรับปรุงและพัฒนาสภาพแวดล้อมเมืองที่เป็นมิตรต่อสุขภาวะ ไม่ว่าจะเป็นทางเท้าที่เดินได้ดี พื้นที่สีเขียวที่เข้าถึงได้ และบริการสุขภาพใกล้บ้าน รวมถึงสนับสนุนให้เกิดการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมระดับบุคคล ตามหลักเวชศาสตร์วิถีชีวิต (Lifestyle medicine) โดยมี 6 เสาหลักที่สำคัญ ได้แก่ การกินอาหารที่ดี การมีกิจกรรมทางกาย การนอนหลับที่เพียงพอ […]

ดัชนีเมืองสุขภาวะรองรับสังคมสูงวัย (Healthy Age Friendly City and Community : HAFCC-SHiP)

03/02/2026

“เมืองจำเป็นต้องมีสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาวะ เพื่อใช้สร้างเสริมสุขภาพที่ดีแก่ประชากรในเมืองเป็นพื้นฐาน ก่อนจะต่อยอดไปสู่การพัฒนาระบบและบริการต่างๆ ที่สอดคล้องกับความต้องการเฉพาะของสังคมสูงวัยในยุคปัจจุบัน“ กรอบแนวคิดพื้นฐานของดัชนี การก้าวเข้าสู่ “สังคมสูงวัยสมบูรณ์” (Completely Aged Society) อย่างเต็มรูปแบบของประเทศไทย นำมาซึ่งความท้าทายใหม่ ๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในบริบทของการพัฒนาเมือง  ภาครัฐ โดยเฉพาะองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) ถือเป็นหัวใจสำคัญและเป็นกลไกหลักเชิงพื้นที่ ในส่วนงานที่เกี่ยวข้องกับการขับเคลื่อนการพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชากรที่กำลังก้าวเข้าสู่วัยสูงอายุ โดยเฉพาะในบริบทของพื้นที่เมือง  พื้นฐานแนวคิดที่ใช้ในการพัฒนาดัชนี พัฒนามาจากแก่นสำคัญร่วมกันระหว่างแนวคิดเมืองสุขภาวะ (Healthy City) และแนวคิดการสูงวัยอย่างมีพฤฒพลัง “Active Aging” ที่มุ่งเน้นขยายความภาพปัจจัยที่มีผลหรือมีส่วนสำคัญในการกำหนดสุขภาพ (Health determinants) ของคนเมืองอันมีผลต่อการใช้ชีวิตและกระบวนการชราอย่างมีคุณภาพในระยะยาว ร่วมกับแนวคิดความต้องการพื้นฐานของมาสโลว์ (Maslow’s Hierarchy of Needs) ที่ช่วยในการพิจาณาบทบาทของตัวชี้วัดที่สอดคล้องไปกับบริบทของการตอบสนองความจำเป็นของการมีวิถีชีวิตสุขภาวะอย่างเป็นลำดับขั้น จากแนวคิดดังกล่าว นำไปสู่การจัดวางองค์ประกอบตามลำดับความสำคัญ โดยเริ่มจากฐานราก (Foundation) ซึ่งเป็นปัจจัยพื้นฐานที่ขาดไม่ได้ หรือก็คือปัจจัยจำเป็นที่สุดสำหรับการดำรงชีวิตของคนเมือง เปรียบเสมือนเสาเข็มและพื้นดินที่มั่นคงหากขาดความแข็งแรงบ้านก็ไม่สามารถคงอยู่ได้  นี่คือ “บริการจำเป็นพื้นฐาน” (Essential Basic Services) หรือปัจจัยสภาพแวดล้อมด้านกายภาพ (Physical Environment) ที่ทุกเมืองจำเป็นต้องจัดเตรียมไว้อย่างครอบคลุมและมีคุณภาพซึ่งหมายความรวมถึงการมีที่อยู่อาศัยที่ปลอดภัยและมีคุณภาพ ระบบขนส่งสาธารณะที่ครอบคลุมและเข้าถึงได้ การเข้าถึงน้ำสะอาด […]

สังคมสูงวัย: ผลกระทบและแนวทางการรับมือ

27/01/2026

การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากรไปสู่สังคมสูงวัยส่งผลกระทบทั้งในระดับเมืองและระดับประเทศ บทความนี้ชวนสำรวจผลกระทบที่เกิดขึ้นทั้งสองระดับอย่างสังเขป พร้อมทั้งนำเสนอแนวทางการรับมือกับสังคมสูงวัยที่มาพร้อมกับความท้าทายหลายด้าน เมืองหด คือ อะไร?  ในระดับเมือง ปรากฏการณ์เมืองหดเป็นสัญญาณสะท้อนถึงความเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างของเมืองขนาดกลางและขนาดเล็กที่กำลังสูญเสียบทบาทของตนเองในฐานะศูนย์กลางเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรมระดับภูมิภาค ประชากรมีการย้ายเข้าเมืองขนาดใหญ่ไม่ได้มาจากพื้นที่ชนบทตามแนวโน้มเดิมเท่านั้น แต่ยังรวมไปถึงคนที่เกิดและเติบโตในเมืองขนาดรองลงมา โดยเฉพาะในกลุ่มคนวัยแรงงานที่เลือกย้ายไปแสวงหาโอกาสในเมืองหลัก (อภิวัฒน์ รัตนวราหะ, 2563)  เมืองหดจึงเป็นภาพตรงข้ามของเมืองใหญ่ โดยจะมีความหงอยเหงา ตลาดและร้านค้าในห้องแถวตามย่านพาณิชยกรรมที่เคยเป็นศูนย์กลางการค้าและการบริการในพื้นที่ชนบทรอบเมืองจำนวนมากต้องปิดตัวลง โรงเรียนและสถานประกอบการต่าง ๆ สูญเสียผู้ใช้บริการจนต้องลดขนาดหรือปิดตัว รวมไปถึงการมีบ้านร้างมากยิ่งขึ้นเช่นที่เกิดขึ้นในประเทศญี่ปุ่น (สุภา ปัทมานันท์, 2565) ที่มา https://www.ddproperty.com/%E0%B8%84%E0%B8%B9%E0%B9%88%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%8B%E0%B8%B7%E0%B9%89%E0%B8%AD%E0%B8%82%E0%B8%B2%E0%B8%A2/%E0%B8%95%E0%B8%B6%E0%B8%81%E0%B9%81%E0%B8%96%E0%B8%A7%E0%B9%80%E0%B8%81%E0%B9%88%E0%B8%B2-63430 ปรากฏการณ์เมืองหดมักเกิดขึ้นพร้อมกับความถดถอยของฐานเศรษฐกิจของเมือง รวมไปถึงการที่เมืองใหญ่ขยายตัวและเจริญเติบโตอย่างต่อเนื่องและดึงดูดประชากรเข้าไป ทำให้เกิดการย้ายถิ่นฐานมากยิ่งขึ้น ประกอบกับเมืองขนาดเล็กไม่มีโครงสร้างพื้นฐานที่มีคุณภาพและเพียงพอต่อความต้องการ ตัวอย่างของเมืองขนาดเล็กในประเทศไทยที่เริ่มเผชิญภาวะเมืองหด ได้แก่ เมืองพะเยา ชัยนาท พัทลุง รวมถึงเขตเทศบาลหรือพื้นที่ตัวอำเภอในหลายจังหวัดทั่วประเทศ ซึ่งมีจำนวนประชากรลดลงอย่างต่อเนื่อง ในขณะเดียวกัน เมืองขนาดกลางบางแห่ง เช่น นครสวรรค์และลำปาง ก็มีแนวโน้มเข้าสู่ภาวะเดียวกัน (อภิวัฒน์ รัตนวราหะ, 2563) ผลกระทบต่อเศรษฐกิจและการคลัง ในระดับประเทศ การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากรส่งผลกระทบต่อประเทศทั้งในเชิงเศรษฐกิจและการคลัง ในด้านหนึ่งเมื่อจำนวนประชากรเกิดน้อยทำให้โครงสร้างแรงงานเปลี่ยนไปทั้งอายุเฉลี่ยของแรงงานสูงขึ้น ผู้เกษียณอายุเพิ่มมากขึ้น และอัตราการพึ่งพิงของผู้สูงอายุมีจำนวนมากขึ้น ระบบเศรษฐกิจที่ขาดแรงงานวัยประชากรส่งผลกระทบต่อระบบเศรษฐกิจของประเทศหรือผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ ซึ่งมีสาเหตุจากการลดลงของกำลังการซื้อและการบริโภคที่มีแนวโน้มเติบโตช้าลง […]

ความเปราะบางของผู้สูงวัยไทยในยุคสังคมสูงวัย

15/01/2026

เมื่อเราพูดถึงสังคมสูงวัย ภาพที่มักผุดขึ้นในใจคือผู้สูงอายุที่มีเวลาพักผ่อนหลังเกษียณ ใช้ชีวิตท่ามกลางความสงบสุข และได้รับการดูแลจากครอบครัวหรือรัฐ แต่ในความจริงของเมืองไทยและอีกหลายเมืองทั่วโลก การแก่ตัวลงไม่ได้หมายถึงการได้ใช้ชีวิตอย่างมีศักดิ์ศรีเท่ากันสำหรับทุกคน ผู้สูงอายุจำนวนมากต้องเผชิญกับข้อจำกัดด้านสิทธิ รายได้ และสุขภาพที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง เมืองกลายเป็นพื้นที่ที่เผยให้เห็นความเปราะบางของผู้สูงอายุแต่ละกลุ่มที่แตกต่างกันไป บทความนี้จะทบทวนภูมิทัศน์ความเปราะบางของผู้สูงวัยไทยผ่าน 3 มิติหลัก ได้แก่ กายภาพ เศรษฐกิจ และสังคม ความเหลื่อมล้ำของโครงสร้างพื้นฐานด้านสุขภาพ โครงสร้างพื้นฐานด้านสุขภาพระหว่างเมืองกับชนบทมีความเหลื่อมล้ำอย่างเห็นได้ชัด การกระจายตัวของบุคลากรและเครื่องมือทางการแพทย์ที่มักกระจุกตัวอยู่ในเขตเมือง โดยกรุงเทพมหานครและหัวเมืองใหญ่ เช่น ภูเก็ต เชียงใหม่ สมุทรสาคร พิษณุโลก ขอนแก่น ชลบุรี สงขลา นนทบุรี และนครปฐม มีอัตราส่วนแพทย์ต่อประชากรสูงกว่าค่าเฉลี่ยของประเทศอย่างมีนัยสำคัญ  เช่นเดียวกับที่เครื่องมือการแพทย์ที่ทันสมัยอย่างเครื่องเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT scan) เครื่องตรวจอวัยวะด้วยสนามแม่เหล็กไฟฟ้า (MRI) หรือเครื่องอัลตราซาวด์ ก็กระจุกตัวอยู่แต่ในโรงพยาบาลขนาดใหญ่ของเมืองหลัก ส่งผลให้ประชาชนในพื้นที่ชนบทหรือห่างไกลไม่สามารถเข้าถึงระบบบริการสุขภาพที่มีประสิทธิภาพ หรือจำเป็นต้องเดินทางระยะไกลเพื่อรับบริการพื้นฐานที่คนเมืองสามารถเข้าถึงได้ในเวลาไม่กี่นาที (สิรินาฏ ศิริสุนทร, 2568) ปัญหาดังกล่าวก่อให้เกิดผลกระทบกับคนหลายกลุ่ม สำหรับบุคลากรทางการแพทย์ ปัญหาการขาดแคลนกำลังคนในพื้นที่ชนบทกลายเป็นปัญหาเรื้อรัง โรงพยาบาลหลายแห่งมีจำนวนบุคลากรไม่เพียงพอ มีภาระงานที่หนัก และได้รับค่าตอบแทนที่ไม่สอดคล้องกับภาระงาน เงื่อนไขเหล่านี้ทำให้แพทย์และพยาบาลจำนวนหนึ่ง ตัดสินใจลาออกหรือย้ายไปทำงานในเมืองใหญ่ ซึ่งมีสภาพแวดล้อมที่ดีกว่า ในอีกด้านหนึ่ง ผู้ป่วย […]

การรับมือสังคมสูงวัยต้องเริ่มที่เมือง

14/01/2026

ปัจจุบันแนวโน้มประชากรทั่วโลกมีอายุยืนยาวขึ้น เนื่องมาจากความเจริญก้าวหน้าทางการแพทย์และเทคโนโลยี การเข้าถึงโครงสร้างพื้นฐานที่มีคุณภาพ รวมถึงลักษณะวิถีชีวิตที่แตกต่างจากในอดีต ทุกประเทศในโลกกำลังเผชิญกับการเติบโตทั้งในด้านขนาดและสัดส่วนของผู้สูงอายุในประชากรทั้งหมด  ภายใน พ.ศ. 2573 ประชากรโลก 1 ใน 6 จะมีอายุ 60 ปีขึ้นไป โดยสัดส่วนประชากรอายุ 60 ปีขึ้นไปจะเพิ่มขึ้นจาก 1 พันล้านคนใน พ.ศ. 2563 เป็น 1.4 พันล้านคน และภายใน พ.ศ. 2593 ประชากรโลกที่มีอายุ 60 ปีขึ้นไปจะเพิ่มเป็นสองเท่า (2.1 พันล้านคน)  นอกจากนี้มีการคาดการณ์ว่าจำนวนประชากรอายุ 80 ปีขึ้นไปจะเพิ่มขึ้นเป็นสามเท่าระหว่าง พ.ศ. 2563-2593 เป็น 426 ล้านคน (World Health Organization, 2025) สังคมสูงวัยไทย ปัจจุบันสังคมไทยก้าวสู่สังคมสูงวัยสมบูรณ์ใน พ.ศ. 2566 ที่ผ่านมา โดยพบว่าประเทศไทยมีผู้ที่มีอายุ 60 ปีขึ้นไปทั่วประเทศจำนวน 13,064,929 คน […]

โคเปนเฮเกน เมืองที่ออกแบบเพื่อคนทุกช่วงวัย

12/12/2025

หากลองหลับตาลงแล้วจินตนาการภาพของเมืองในประเทศไทยที่สามารถพบเห็นผู้สูงอายุสามารถออกมาใช้ชีวิตได้ด้วยตัวเอง เดินทางไปโรงพยาบาล สวนสาธารณะ ร้านอาหาร หรือสถานที่ท่องเที่ยวต่าง ๆ ได้อย่างง่ายดาย ภาพนี้คงจะจินตนาการได้ยากในบริบทของประเทศไทย แต่ถ้าหากเราลองมองไปที่เมืองหลวงของประเทศแห่งหนึ่งในยุโรปเหนือที่มีชื่อว่า “โคเปนเฮเกน” The Urbanis ขอชวนชาวเมืองทำความรู้จักเมืองโคเปนเฮเกน เมืองหลวงของประเทศเดนมาร์ก ที่เราจะสามารถเห็นผู้ปกครองพาลูก ๆ ออกมาเดินเล่นและทำกิจกรรมกลางแจ้ง หญิงและชายชราเดินทางจากบ้านของตัวเองไปซื้อของที่ห้างสรรพสินค้า และแวะรับบริการทางสาธารณสุขก่อนกลับบ้านได้อย่างไร้อุปสรรค โคเปนเฮเกนเป็นเมืองที่มักจะได้รับการจัดอันดับให้เป็นที่หนึ่งอยู่ในหลาย ๆ ครั้ง ในการวัดดัชนีความน่าอยู่ของเมืองจากสำนักข่าว The Economist ในปี ค.ศ. 2025 โคเปนเฮเกนก็ได้รับการจัดอันดับให้เป็นเมืองที่น่าอยู่ที่สุดในโลกโดยวัดจากดัชนีหลายด้าน ได้แก่ โครงสร้างพื้นฐาน ระบบสาธารณสุข ความปลอดภัย การศึกษา สิ่งบันเทิง และความมั่นคง หรือจากการจัดอันดับของ Institute for Quality of Life ในดัชนีเมืองแห่งความสุข โคเปนเฮเกนก็เป็นอันดับหนึ่งในด้านสุขภาพ สิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ และแง่มุมอื่น ๆ อีกเช่นเดียวกัน บทความนี้จะลองพาผู้อ่านทุกท่านไปสำรวจแง่มุมต่าง ๆ ของเมืองที่ได้ชื่อว่าเป็นหนึ่งในเมืองที่น่าอยู่ที่สุดในโลก องค์ประกอบใดบ้างที่ทำให้ทั้งเด็กอ่อนไปจนถึงผู้สูงอายุสามารถใช้ชีวิตได้อย่างไร้อุปสรรค ผู้คนทุกเพศทุกวัยสามารถออกมาใช้ชีวิตได้อย่างราบรื่นในเมืองแห่งนี้ ในวัฒนธรรมของชาวเดนมาร์ก […]

1 2